आजभोलि कुनै चर्चित व्यक्तिको निधन हुनासाथ सामाजिक सञ्जालमा उनीहरूसँगको पुराना तस्बिरहरू खोजेर पोस्ट गर्ने एउटा अचम्मको प्रतिस्पर्धा नै चल्छ । यस्तो लाग्छ कि श्रद्धाञ्जली दिनु भन्दा पनि ‘म त उनीसँग कति नजिक थिएँ’ भनेर देखाउनु नै मुख्य उद्देश्य हो । चाहे ती उच्च पदका व्यक्ति हुन् वा सामान्य नागरिक, के श्रद्धाञ्जलीका लागि आफुसँगै भएको फोटो अनिवार्य नै हो र ? के हाम्रो संवेदना फोटोमा मात्र सीमित भएको हो ?

कसैको खुसी, सफलता, दुःख वा शोक सबै कुरा फेसबुक, इन्स्टाग्राम, एक्स (ट्विटर) लगायतका प्लेटफर्ममार्फत सार्वजनिक गरिन्छ । यस्तै सन्दर्भमा, आफुसँग खिचिएको दिवंगत व्यक्तिका फोटो सामाजिक सञ्जालमा साझा गर्दै श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्नु कति उचित हो भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्ने गरेको छ ।

एकातिर, यस्ता फोटो साझा गर्नु दिवंगत व्यक्तिप्रति माया, सम्मान र सम्झनाको प्रतीक हुन सक्छ । जीवनमा सँगै बिताएका पलहरू सम्झिँदै फोटो पोस्ट गर्नुले उनीप्रति कृतज्ञता र आत्मीयता प्रकट गर्छ । साथै, टाढा रहेका आफन्त, साथीभाइ र चिनजानलाई निधनको जानकारी दिन तथा सामुहिक रूपमा शोक व्यक्त गर्ने अवसर पनि सामाजिक सञ्जालले प्रदान गर्छ । धेरैका लागि यो आफ्ना भावना पोख्ने र मन हलुका बनाउने माध्यम पनि हो ।

तर अर्कोतर्फ, यस विषयमा संवेदनशीलता अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । सबै दिवंगत व्यक्तिका परिवारजनले यस्ता फोटो सार्वजनिक गर्न सहज महसुस नहुन सक्छन् । खासगरी, निजी क्षणका फोटो वा अत्यन्त नजिकका सम्बन्ध झल्किने तस्बिर सार्वजनिक गर्दा परिवारको भावनामा चोट पुग्न सक्ने सम्भावना हुन्छ । कतिपय अवस्थामा श्रद्धाञ्जलीभन्दा बढी ‘आत्म प्रदर्शन’ वा ‘लाइक–कमेन्ट’को संस्कृतिले शोकलाई ओझेलमा पार्ने आलोचना पनि सुनिन्छ।

सांस्कृतिक र सामाजिक मुल्य पनि यसमा महत्वपुर्ण हुन्छन् । नेपाली समाजमा शोकलाई निजी र मर्यादित रूपमा व्यक्त गर्ने परम्परा बलियो छ । त्यसैले, फोटो साझा गर्दा भाषा, शब्द चयन र प्रस्तुति शालीन र सम्मानजनक हुनुपर्छ । अनावश्यक क्याप्सन, अतिरञ्जित भाव वा असंवेदनशील अभिव्यक्तिले शोकको गम्भीरतालाई कमजोर बनाउन सक्छ ।

यसैले, आफुसँग खिचिएको दिवंगत व्यक्तिका फोटो सामाजिक सञ्जालमा साझा गर्दै श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्नु न पुर्ण रूपमा गलत हो, न सबै अवस्थामा सही । मुख्य कुरा उद्देश्य, तरिका र संवेदनशीलता हो । परिवारको इच्छा र भावनाको सम्मान गर्दै, मर्यादित शब्द र सन्देशसहित, दिवंगत व्यक्तिको जीवन र योगदानलाई सम्झने गरी पोस्ट गरिएमा त्यो श्रद्धाञ्जलीकै एउटा रूप हुन सक्छ। तर यदि यसले कसैको पीडा बढाउने वा शोकलाई प्रदर्शनमा बदल्ने खतरा देखिन्छ भने, निजी रूपमा श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्नु नै बढी उपयुक्त हुन्छ ।

अन्ततः, श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्ने माध्यमभन्दा पनि भावना र सम्मान नै महत्वपुर्ण हो चाहे त्यो सामाजिक सञ्जालमा होस् वा मनभित्रै ।